ปลูกป่าชายเลน วิธีฟื้นฟูป่าธรรมชาติอย่างแท้จริง

mangrove forestpic

mangrove forest

สิ่งที่น่าเป็นห่วงก็คือปริมาณป่าไม้ในประเทศไทยมีอัตราการลดลงค่อนข้างเร็ว จากที่เคยมีการคาดการณ์เอาไว้ว่าเราจะมีทรัพยากรป่าไม้ใช้ไปอีกหลายสิบปีโดยไม่ต้องปลูกเพิ่ม มาถึงตอนนี้ก็รู้แล้วว่าการคาดเดาผิดจากความจริงไปมาก หลายพื้นที่เริ่มประสบปัญหาความแห้งแล้ง และต้องเผชิญกับภัยทางธรรมชาตินับไม่ถ้วน ไม่ว่าฤดูกาลไหนก็มีโอกาสที่จะเกิดภัยธรรมชาติได้ทั้งสิ้น ซึ่งพวกเราก็รู้ดีว่าต้นเหตุมาจากการที่ป่าไม้หายไป จุดที่เคยเป็นต้นน้ำก็ไม่มี แนวป่าที่เคยเอาไว้ชะลอน้ำหลากก็ลดน้อยลง ท้ายที่สุดพวกเราก็ต้องรับผลกระทบเหล่านี้ร่วมกันไม่มากก็น้อย ไอเดียในการฟื้นฟูป่าจึงเกิดขึ้นมีการพัฒนาต่อยอดเรื่อยมา มีหลากหลายหน่วยงานที่ใช้หลากหลายวิธีการมาพลิกผืนป่า หนึ่งในวิธีการเหล่านั้นที่น่าสนใจก็คือ การปลูกป่าชายเลน

ทำไมป่าชายเลนจึงสำคัญสำหรับระบบนิเวศน์

ป่าชายเลนเป็นป่าไม้ไม่ผลัดใบประเภทหนึ่ง ที่นี่มีระบบนิเวศน์ขนาดใหญ่ ความอุดมสมบูรณ์ค่อนข้างสูง สัตว์น้ำหลายชนิดได้พึ่งพิงอาศัย ต้องใช้ป่าชายเลนเป็นแหล่งเพาะพันธุ์มี พืชผัก สมุนไพร หายากหลายชนิดเติบโตได้ดีในดินแห่งนี้ด้วย ดังนั้นป่าชายเลนจึงเป็นเสมือนแหล่งพลังงานของธรรมชาติ สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ได้ใช้ประโยชน์จากป่าไม่ทางตรงก็ทางอ้อม และไม่ใช่แค่ในบริเวณพื้นที่ของป่าชายเลนที่ได้รับประโยชน์ เพราะป่าชนิดนี้มีคุณสมบัติในการดูดซับสิ่งปฏิกูลต่างๆ ตลอดจนสารพิษที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ได้ ช่วยลดปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศด้วย นับแค่สองประเด็นนี้ก็ช่วยให้สภาพแวดล้อมโดยรวมดีขึ้นกว่าเดิมหลายเท่าตัวแล้ว

ทำอย่างไรถึงจะฟื้นฟูป่าชายเลนได้จริง

โครงการปลูกป่าชายเลนที่มีหน่วยงานและกลุ่มอาสาสมัครคอยจัดกิจกรรมกันอยู่ตลอดนั้นก็ถือเป็นเรื่องดี แต่ส่วนใหญ่มันไม่ค่อยประสบความสำเร็จเท่าที่ควร โดยมีเหตุผลหลักๆ ดังต่อไปนี้

– ทำการปลูกป่าชายเลยโดยไม่ได้ศึกษาพฤติกรรมของคนในพื้นที่ ว่ามันเอื้อต่อการเติบโตของป่าหรือไม่

– ปลูกป่าด้วยพันธุ์ไม้เพียงชนิดเดียว มันผิดธรรมชาติของป่าซึ่งต้องการพันธุ์ไม้ที่หลากหลาย เอาไว้เกื้อกูลซึ่งกันและกันในสภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา

– เลือกตำแหน่งในการปลูกป่าผิด เกิดการขวางแนวทางน้ำหรือการหมุนเวียนของระบบนิเวศน์โดยรวม ทำให้ต้นไม้ไม่สามารถโตได้ดีเท่าที่ควร หรือถ้าโตดีมันก็จะก่อให้เกิดปัญหาใหญ่ตามมาในภายหลังอีก

– ปลูกต่อเนื่องไปจากป่าชายเลนที่มีอยู่แล้วตามธรรมชาติ ถ้ามองแบบผิวเผินก็เหมือนว่าเรากำลังขยายป่าให้ใหญ่ขึ้น แต่ความจริงมันจะไปรบกวนอัตราการเติบโตของต้นไม้ในป่าเดิมอย่างมาก

นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้นที่ทำให้เราต้องตระหนักว่า การปลูกป่าชายเลนจะต้องเตรียมข้อมูลมากกว่าแค่การลงเงิน ลงแรง ถ้าไม่สามารถทำได้ การปล่อยให้ป่าชายเลนฟื้นฟูตัวเองก็เป็นทางเลือกที่ดีกว่า

เมื่อป่าชายเลนสมบูรณ์ ป่าอื่นๆ ก็สมบูรณ์ตาม

อาจดูไม่ค่อยเกี่ยวข้องกันมากเท่าไร แต่จริงๆ แล้วมันมีส่วนเชื่อมโยงกันอยู่ ป่าชายเลนที่เป็นหัวใจสำคัญในธรรมชาติ เมื่อเติบโตสมบูรณ์ดีแล้วก็จะสร้างประโยชน์ให้โลกอย่างมหาศาล ลดมลภาวะทางอากาศ ทางน้ำและทางดินไปได้ไม่น้อย สภาพแวดล้อมโดยรวมก็ดีขึ้น ป่าอื่นๆ ที่อยู่ใกล้เคียงก็ได้รับอานิสงส์ไปด้วยและมันจะเริ่มขยายไปสู่ป่าที่อยู่ห่างไกลออกไป นอกจากนี้การมีป่าชายเลนที่มากเพียงพอ ก็เป็นการกระตุ้นเตือนให้คนทั่วไปรู้อยู่เสมอว่าป่าไม้นั้นสำคัญแค่ไหน ถือเป็นการปลูกฝังจิตใต้สำนึกในการร่วมมือกันเพื่ออนุรักษ์ผืนป่าต่อไปอีก